Mózg jest niesamowity. Odpowiada niemalże za wszystkie procesy jakie zachodzą w ludzkim ciele. Ale co najważniejsze, jest najbardziej plastycznym organem w naszym organizmie. Fascynuje nas, jako ludzkość, już od dawna. I nadal jest wiele do odkrycia. Ludzkim mózgiem zajmują się neurolodzy, psychiatrzy, psychologowie, ostatnio gastrologia została ściśle powiązana z pracą tegoż organu. Ludzkim mózgiem interesował się także Glenn Doman. I tak go definiował:

Mózg jest ładnym, czystym uporządkowanym narządem, którego zadaniem jest gromadzenie danych i ich przetwarzanie w taki sposób, aby ich właściciel zawsze mógł odpowiednio odnosić się do swojego środowiska.
Ze wszystkich narządów ciała jest najbardziej zmienny. W rzeczywistości stale się zmienia, w fizyczny i funkcjonalny sposób, czasem na lepsze a czasem na gorsze.

Fit baby, Smart baby, Your Baby

The brain is a nice, clean orderly organ whose job is to take in data and process that data in such a way that its owner can relate to his environment appropriately at all times…. Of all organs of the body it is most capable of change. In fact it is constNTYLY CHANGING, IN A PHYSICAL and functional way, either for better or for worse. Fit Baby, Smart Baby, Your Baby page 21

Mózg nigdy nie przestaje rosnąć. Posiada tę wyjątkową zdolność adaptowania się do warunków zakładając, iż jest odpowiednio stymulowany do zmiany. Wzrost mózgu następuje począwszy od narodzin aż do końca naszego życia, niemniej jednak nie jest to wzrost jednostajnie proporcjonalny. Dlatego tak ważna jest stymulacja mózgu w okresie wczesnodziecięcym, gdyż nigdy później nasz mózg nie będzie już rósł w tak eksplodującym tempie. W okresie największego rozwoju mózgu, tj. od poczęcia do ukończenia przez nas około 6 roku życia, jesteśmy w stanie przyswoić każdą ilość informacji i tym samym wytoczyć niezliczone ścieżki, czyli połączenia nerwowe pomiędzy komórkami. Oczywiście, to nie jest tak, że kiedy dziecko kończy 6 lat to mózg w sekundę porzuca ideę wzrostu i przestaje rosnąć. Nie. Tak naprawdę tempo wzrostu mózgu maleje stopniowo od urodzenia. Każdego dnia mózg rośnie odrobinę wolniej aż osiągnie swoje dorosłe, w miarę jednostajne tempo. W porównaniu z pierwszymi latami życia tempo wzrostu mózgu w starszym wieku będzie raczej wypadało słabo. Niemniej jednak nie jest nam w całym życiu potrzebny taki boom wzrostowy mózgu. Ale warto, abyśmy zadbali o to, żeby młody, najbardziej plastyczny mózg dostał jak najwięcej stymulantów.

Natura przemyślała to bardzo dobrze, gdyż w okresie wczesnodziecięcym właściwie jesteśmy tak zależni od innych, że niewiele mamy „na głowie”. Innymi słowy nie obchodzi nas absolutnie nic innego niż nauka, bo niewiele jesteśmy w stanie jeszcze ogarnąć. Musimy całą naszą uwagę przekierować na zdobywanie wiedzy, czy to fizycznej czy intelektualnej i wzbogacanie naszego rozumowania i tym samym „rośnięcia” mózgu. Nasze ciała są też proporcjonalnie bardzo niewielkie, wszystkie inne procesy zachodzące w organizmie zajmują stosunkowo mniej czasu. Nawet mleko matki jest tak skonstruowane, że nie tylko dostarcza nam absolutnie wszystkiego co jest potrzebne, ale i jest lekko strawne, nie spala naszej energii na trawienie, tak jak w dorosłym życiu kiedy to organizm jest obciążony chociażby spalaniem białek zwierzęcych. Jednym słowem całe nasze jestestwo jest odpowiednio przygotowane do tego, żeby taki maksymalny przyrost mózgu był możliwy.

W parze ze wzrostem mózgu idzie oczywiście wzrost czaszki i tak od poczęcia do narodzin główka nabiera około 35cm, i urośnie jeszcze kolejne 15 cm do ukończenia przez dziecko drugiego roku życia. Nigdy później nie nastąpi już taki wzrost głowy. Głowa rośnie nam jeszcze około 5 cm i w większości do ukończenia 6 roku życia osiąga swój ostateczny kształt.

Co w takim razie może wpłynąć na poprawę bądź pogorszenie tempra wzrostu naszego mózgu? Przyjrzyjmy się temu, co mówi Doman:

(…) wzrost i rozwój mózgu to dynamiczny i ciągle zmieniający się proces. Jest to proces, który można zatrzymać, tak jak w przypadku głębokiego uszkodzenia mózgu. Jest to proces, który można spowolnić, podobnie jak w środowisku, które hamuje możliwość odkrywania przez dziecko otoczenia poprzez widzenie, słyszenie, czucie, smak i węch oraz hamowanie możliwości poruszania się, mówienia, i używania własnych rąk. Ale co najważniejsze, jest to proces, który można przyspieszyć i ulepszyć. Wszystko, co musimy zrobić, aby przyspieszyć rozwój, to zapewnić wizualną, słuchową i dotykową stymulację – o zwiększonej częstotliwości, intensywności i czasie trwania – zgodnie z zapotrzebowaniem na danym etapie rozwoju mózgu.

Fit baby, smart baby, your baby

…brain growth and development is a dynamic and ever-changing process. It is a process that can be stopped, as it is by profound brain injury. It is a process that can be slowed, as it is by an environment that inhibits the opportunity of the child to explore and discover his environment through seeing, hearing, feeling, tasting, and smelling, and through inhibiting the opportunity to move, speak, and use his hands. But most important, it is a process that can be accelerated and enhanced. All that we need to do to speed development is to provide visual, auditory, and tactile stimulation – with increased frequency, intensity and duration – in recognition of the orderly way in which the brain grows. Fit Baby, Smart Baby, Your Baby, page 22

Dlaczego ta stymulacja jest tak ważna? Aby odpowiedzieć na to pytanie musimy spojrzeć na nasze dzieci. Małe bobo które potrafi już bawić się swoimi nóżkami będzie je brało do buzi, dotykało, oglądało, przysuwało lub zabierało od mamy. Postrzegamy takie czynności jako zabawę malucha. W rzeczywistości skomplikowane procesy myśleniowe zachodzą w tej małej główce. Dziecko uczy się kształtu, smaku stópki, zaczyna rozumieć, że porusza paluszkami. Wszystko to jest dla niego bardzo ciekawe. Wszystko jest też konieczne. Maluchy tak naprawdę nigdy nie bawią się bez sensu. Przeprowadzają natomiast miliardy doświadczeń. Próbują gdzieś wejść, skądś zejść, próbują różnych ścieżek, sprawdzają wiele możliwości. Rodzice myślą, że dzieci szybko nudzą się zabawkami. A tak naprawdę, to tylko dowodzi jak szybko dziecko się uczy. Bo jak się już czegoś nauczy to ono wie, że nie ma co marnować czasu i trzeba znaleźć nowy punkt zaczepienia. Trzeba uczyć się kolejnej rzeczy. Z czasem zauważamy, że dzieci potrafią same coraz lepiej modyfikować swoje środowisko zabawy i np. spędzają więcej czasu budując coś z klocków, które wcześniej jedynie dotykało, oglądało czy rzucało. Obserwując dzieci w taki właśnie sposób zespół Domana nakreślił jedno z najważniejszych stwierdzeń: używany mózg rośnie (brain grows by use). Podobnie jak używane mięśnie.

Ale nie tylko obserwacje zdrowych dzieci potwierdziły tę teorię. Bardzo ciekawe zjawisko zaczęto obserwować stymulując odpowiednio rozwój dzieci z uszkodzeniem mózgu. Okazało się bowiem, że istnieje coś takiego jak Catch-up Phenomenon (Zjawisko Nadrabiania Zaległości). I tak dzieci, młodzież czy nawet dorośli z uszkodzeniem mózgu odpowiednio stymulowani wykazywali nadzwyczajny, nieoczekiwany wręcz wzrost obwodu czaszki i tym samym mózgu. Tak więc pomimo, iż przyjęto, że mózg osiąga swoją dojrzałość w 6 roku życia, jeśli z jakiegoś powodu było to niemożliwe, po odblokowaniu konkretnych ścieżek następowało Nadrabianie Zaległości i mózg gwałtownie rósł nie zważając na to, że to już przecież po terminie. The Brain Grows by Use. Używany, odpowiednio stymulowany mózg rósł. Co więcej rosnący mózg pozwalał nadgonić i reszcie. I tak do tej pory wątłe, wiotkie ciała osób z uszkodzeniem mózgu nabierały gibkości, sprężystości, masy i siły.

Stymulacja mózgu, podobnie jak stymulacja ruchowa są więc niezwykle ważne dla ogólnego rozwoju naszych zdrowych i chorych dzieci. Doman tak to opisuje:

Jednym z najbardziej ekscytujących naszych odkryć, było to, że proces wzrostu i rozwoju jest wynikiem ilości stymulacji w otoczeniu dziecka… Wzrost mózgu można przyspieszyć poprzez zwiększenie stymulacji w dowolnym momencie życia…

Fit baby, smart baby, your baby

One of the most exciting discoveries we were to make was that the process of growth and development is a product of the amount of stimulation in the child’s environment… Brain growth can be speeded by increased stimulation at any point in life… Fit Baby, Smart Baby, Your Baby, page

Nie pozostaje nic innego jak zabrać się za ewaluację naszych dzieci według wytycznych opisanych w profilu rozwojowym. Poszczególne kroki opiszę w osobnych postach poświęconych przeprowadzaniu takowych testów podzielonych odpowiednio według neurologicznego wieku mózgu.