Ewaluacja Elementów Wczesnego Rozwoju Pnia Mózgu i Rdzenia – Funkcje Sensoryczne

Na wstępie zachęcam do przeczytania informacji ogólnych na temat ewaluacji według Profilu Rozwojowego Domana tutaj.

Każdy stopień rozwoju odpowiada konkretnej części mózgu jakiej się przyglądamy. W tym artykule opowiem o ewaluacji I stopnia, której podlegają dzieci od urodzenia, czyli każda osoba, bez względu na wiek będzie sprawdzana w tym zakresie. Należy pamiętać, że sprawdzamy tutaj głównie odruchy a te ewoluują w czasie i w wielu przypadkach prawidłowa ocena poprawności odruchu będzie zależała od wieku osoby sprawdzanej. W takich punktach będę pisać jaki rezultat powinniśmy uzyskać w jakim przedziale wiekowym. Podzieliłam ten artykuł również na dwie części. Ta część będzie poruszać lewą część profilu – czyli funkcje sensoryczne. Inaczej mówiąc te, które dostarczają nam informacji na temat otaczającego nas świata.

No to ruszamy!

Sprawność wzrokowa I stopnia: Odruch źreniczny

Odruch źreniczny jest to reakcja naszych źrenic na światło. Prawidłowy odruch źreniczny polega na tym, że w ciemnych pomieszczeniach, kiedy światła jest mało, nasze źrenice się poszerzają. Dopuszczają tym samym do wnętrza oka więcej światła, które jest przytłumione. Dzięki temu widzimy w ciemności. W momencie pojawienia się jasnego światła źrenice zwężają się wpuszczając do oka znacznie mniej wiązek światła. Zmiana źrenicy z otwartej, szerokiej na małą to właśnie odruch źreniczny.

By Greyson Orlando – Praca własna, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1451923

Sama ewaluacja odruchu źrenicznego nie jest trudna, jednak osoba sprawdzająca musi wiedzieć, jaki jest prawidłowy odruch źreniczny. Nie tylko chodzi tu, bowiem, o to, żeby źrenica się ładnie zwężała, ale powinna to robić w standardowym tempie. Dlatego zanim zabierzemy się do sprawdzania naszego dziecięcia, przetestujmy odruch naszego partnera, rodziców, sprawdźmy, czy i jak szybko oko powinno odpowiadać na światło. I dopiero mając takie doświadczenie zaglądnijmy głęboko w oczy naszym dzieciom.

Do badania będzie potrzebny absolutnie ciemne pomieszczenie, im ciemniejsze tym lepiej. Można dodatkowo wskoczyć pod zaciemniający koc. Chodzi o to, żeby jak najmniej światła dostawało się do oka w trakcie rozszerzania źrenic. Do tego wiązka światła, najlepiej latarka. Chowamy się w ciemne pomieszczeniu, zakrywając jedno oko, oświetlamy drugie z odległości ok 20 centymetrów. Źrenica powinna zareagować bardzo szybko i zwęzić pole wpadania światła do malusiej kropeczki.

Przeprowadzenie badania u noworodka może być wyzwaniem, zdecydowanie łatwiej jest z osobą dorosłą. Ważne, żeby zbadać oba oka, gasząc światło pomiędzy każdą ewaluacją na kilkanaście sekund tak, żeby źrenice mogły całkowicie się otworzyć i przyzwyczaić.

Kiedy ewaluacja będzie niekorzystna? Jeśli oczy reagują różnie, w różnym tempie. Jeśli źrenice nie zwężają się, albo robią to bardzo powoli. Wystarczy, że jedno oko reaguje nieprawidłowo – jest to oznaka zaburzonego odruchu źrenicznego.

O czym świadczy nieprawidłowy odruch źreniczny? U noworodka wzrok dopiero wchodzi w etap rozwoju. Jednak, jeśli już na tym etapie odruch źreniczny jest zaburzony to jest to informacja dla rodzica, że wzrok będzie potrzebował odpowiedniej stymulacji, żeby dobrze się rozwijać. Dzieci niewidzące często nie mają wcale odruchu źrenicznego więc jest to też informacja, że warto sprawdzić, czy zaburzenia tego odruchu to efekt uszkodzenia oka, czy może wynika to z uszkodzenia mózgu.

Do wykonania testu potrzeba:źródło światła (latarka), zaciemnione pomieszczenie
Poprawna reakcja:źrenica niezwłocznie się zwęża, równomiernie w obu oczach
Nieprawidłowa reakcja:źrenica nie zwęża się, zwężanie źrenic trwa długo, każde oko reaguje w innym tempie, źrenica zwęża się częściowo
Na co zwrócić uwagę:czas pomiędzy zapaleniem światła powinien być odpowiednio długi, jeśli jedno oko będzie miało mniej czasu na to, żeby rozszerzyć źrenicę to automatycznie tempo rozszerzania się źrenic będzie inne

Sprawność słuchowa I stopnia: Odruch przestrachu

Powiem szczerze, że miałam z tą częścią nie lada zagwozdkę. Doman nazywa ten odruch odruchem przestrachu (startle reflex). Wszystkie tłumaczenia i opracowania jakie znalazłam dotyczące startle reflex nazywają to zjawisko odruchem Moro. Podobnie nasze polskie tłumaczenie Domana Subtelna Rewolucja Wykorzystaj potencjał swojego malucha od pierwszego dnia życia tak właśnie nazywa ten odruch. Jednak opis dotyczący sprawdzania tego odruchu w książce Domana (a bazuję na oryginalnej, angielskiej wersji książki How Smart is Your Baby) odbiega nieco od tego, co obejmuje ten odruch. Dlatego postanowiłam nie używać tutaj nazwy Moro jako synonim dla odruchu, który jest opisywany przed Domana. Według mnie jest to raczej odruch przestrachu (lub strachu). Są między nimi pewne podobieństwa, jednak w rzeczywistości zarówno prawidłowa reakcja na bodziec jak i główne założenia są totalnie od siebie różne. Ale o tym za moment.

Co jest potrzebne do ewaluacji odruchu przestrachu? Przede wszystkim trzeba wybrać odpowiedni moment. Najlepiej, żeby było względnie cicho. Dziecko nie może się spodziewać nadchodzącego dźwięku a sam dźwięk nie powinien być narastający. Doman proponuje przygotować sobie dwa drewniane bloczki, które będziemy o siebie mocno i gwałtownie uderzać, ale można użyć np. dwóch metalowych misek. Powinno to być w każdym razie coś, czym możemy wygenerować nagły, ostry dźwięk.

Jaki powinien być efekt? Doman tak naprawdę wymaga reakcji na dźwięk. Czyli bez względu na wiek powinna zaistnieć jakaś reakcja przestrachu. Doman jednak nie analizuje dogłębnie rodzaju reakcji na ten bodziec. Chodzi o to, żeby ta reakcja była i żeby była równie nagła co pojawiający się bodziec. Nie musimy więc analizować czy dziecko odrzuciło rączki w bok i wyprostowało nóżki, jak w przypadku odruchu Moro, czy podciągnęło nóżki jak w przypadku przestrachu. Doman mówi tak:

You should see the baby instantly startle, usually by stiffening of his entire body.

How smart is your baby, pp50


Dziecko powinno się wzdrygnąć / poderwać, u maluszka zwykle poznamy to po tym, że ciało na moment sztywnieje.

Jak to się dzieje, że ten sam bodziec powoduje dwa różne odruchy? W momencie zaistnienia sytuacji wywołującej oba, odruch Moro pojawia się tuż po odruchu przestrachu. Myślę, że trzebaby się wyspecjalizować w tej kwestii, żeby móc dostrzec u niemowlęcia, że najpierw zesztywniało na ułamek sekundy i później pojawił się typowy odrzut rąk w bok jak przy Moro. Niemniej jednak pamiętajmy, że do ewaluacji wrócmy po jakimś czasie i sprawdzimy, czy odruchy dojrzały poprawnie u naszego dziecka więc nawet jeśli w tym momentcie nam to umknie powinniśmy rozpoznać brak odruchu przestrachu nieco później.

Po co nam ten odruch jest? Odruch przestrachu rozwija się przed odruchem Moro już w łonie matki i towarzyszy nam całe życie. Reakcja ciała, którą reagujemy na bodźce nazywana jest odruchem Straussa czyli tzw. wzdrygnięciem i pojawia się w kolejnum etapie dojrzewania odruchu przestrachu. Jest on dla nas bardzo ważny, gdyż przygotowuje ciało do odpowiedniej reakcji na zagrożenie życia. Głównymi bodźciami dla odruchu przestrachu są: ostry dźwięk, nagłe pojawienie się światła lub nagły niespodziewany dotyk. Pewnie sami niejednokrotnie odczuliście nagły strach jak ktoś niespodziewanie pojawił się za waszymi plecami i coś powiedział lub was dotknął. To właśnie był odruch przestrachu. Odruch Moro tak naprawdę jest reakcją na zmianę pozycji głowy którą zazwyczaj wywołują ostre bodźce dźwiękowe ale i zmiana pozycji dziecka. Jest to odruch, którego jakość powinna być sprawdzona na pierwszej wizycie dziecka przez lekarza. Tutaj możecie podglądnąć jak wygląda u niemowlęcia odruch Moro. Dodam, że cała akcja toczy się podczas snu..

Klaus-Dieter Keller z Wikipedii

Podsumowując, odruch Moro jest tematem na inne rozważania. Cały temat integracji odruchów wydaje się być wiedzą tajemną jest zdecydowanie warty sprawdzenia. Pokuszę się o napisanie informacji jakie udało mi się uzyskać na temat różnych odruchów w osobnym wpisie a zainteresowanych zachęcam do zapoznania się z metodą dr Svetlany Masgutovej, która według mnie wspaniale uzupełnia Domana. Chciałabym się jednak tutaj skupić na ocenie sprawności słuchowej I stopnia według wytycznych Domana. Ten element zdecycowanie ocenia jakość słyszenia. Dziecko które niedosłyszy bądź niesłyszy będzie miało problem w tym zakresie.

Do wykonania testu potrzeba:odpowiedni moment, dwa drewniane bloczki lub inne źródło dźwięku
Poprawna reakcja:natychmiastowa reakcja na dźwięk, usztywnienie ciała bądź wzdrygnięcie, u niemowlaka do 1 r.ż przy każdym usłyszanym dźwięku wygenerowanym tuż po sobie, u starszych dzieci i dorosłych jedynie przy pierwszym dźwięku
Nieprawidłowa reakcja:opóźniona reakcja lub brak reakcji na dźwięk, reakcja wielokrotna na następujące po sobie uderzenia po ukończeniu 1 r.ż.
Na co zwrócić uwagę:nieco inaczej zareaguje maluszek, nieco inaczej starsze dziecko czy osoba dorosła, odruch przestrachu u dzieci do ukończenia około 1 roku życia będzie następował za każdym razem jak wygenerujemy dźwięk w krótkim odstępie czasu, natomiast po 1 roku życia powinniśmy się wzdrygnąć jedynie za pierwszym razem gdyż mózg wytwarza umiejętność filtorwania

Na koniec jeszcze dodam, że Doman proponuje przećwiczenie sprawdzanie odruchu przestrachu na osobach z otoczenia. No możemy tutaj stracić na popularności, jak sam Doman podkreśla, ale z pewnością takie sprawdzanie może nam przynieść nieco dziecięcej radości:) Trzeba tylko się nauczyć elegancko przepraszać, ale jest to jedyna szansa na to, żeby nauczyc się jako powinna wyglądać prawidłowa reakcja przestrachu.

Sprawność dotykowa I stopnia: Odruch Babińskiego

Odruch Babińskiego to odruch, który bada się odpowiednio stymulując stopę. Co ważne, odruch Babńskiego powinien być inny w przypadku maluszka do ukończenia mniej więcej 1 roku życia, chociaż są źródła, które podają, że nawet do drugiego roku życia można zaobserwować odruch Babińskiego. Pierwszą ewaluację mojego młodszego wynka robiłam właśnie jak miał 9 miesięcy i już było widac pierwsze oznaki dojrzewania odruchu dlatego, jeśli nie jesteście pewni, że wyniki są poprawne bo dziecko robi raz tak raz tak, to w tym okresie przejściowym jest to możliwe i warto sprawdzić jak się ma Babiński w późniejszym okresie.

Jak wykonać badanie? Będziemy potrzebować łyżkę lub długopis bądź jakikolwiek inny podobny przedmiot. Należy słapać za stopę osoby najlepiej leżącej i otrzeć łagodnie zaokrąglonym końcem używanego przez nas narzędzia o zewnętrzną krawędź stopy kierując się ku dużemu paluchowi.

Dla niemowlęcia prawidłowa reakcja to obecność odruchu Babińskiego. Dla starszego dziecka oraz osoby dorosłej prawidłowa reakcja to brak odruchu Babińskiego. W zamian powinna się pojawić rekacja którą Doman nazywa Plantar reflex (odruch podeszwowy). Jak wyglądają obie?

Odruch Babińskiego to taki, kiedy na zadawany bodziec stopa reaguje w taki sposób że duży palec wywija się do zewnątrz otwierając stopę, za nim otwierają się pozostałe pace a dodatkowo mały palec osdsuwa się od reszty paluszków. Najbardziej zauważlany jest element otwierania się stopy przez odwodzenie dużego palca. Oto jak wygląda prawidłowy odruch Babińskiego u maluszka:

Odruch podeszwowy to natomiast zwinięcie paluszków do wewnątrz i zamknięcie stopy. U starszych dzieci stopa tak właśnie reaguje na łaskotki. Sprawdźcie czy wy podwijacie palce podczas łaskotania. Tak właśnie powinna zachowywać się stopa, którą się smyra u osoby dorosłej:

How Smart is Your Baby pp51. Figure 8.10 Plantar Reflex
Do wykonania testu potrzeba:narzędzie typu łyżka, długopis
Poprawna reakcja:dla maluszków obecność odruchu Babińskiego
dla starszych dzieci i dorosłych brak odruchu Babińskiego
Nieprawidłowa reakcja:dla maluszków brak odruchu Babińskiego
dla starszych dzieci i dorosłych obecność odruchu Babińskieg
Na co zwrócić uwagę:trzeba się dobrze przygotować sprawdzając starsze dzieci i osoby dorosłe gdyż osoby z nadwrażliwością mogą gwałtownie zareagować odczuwając łaskotanie

Co Doman pisze o odruchu Babińskiego i dlaczego jest on tak ważny?

The purpose of the Babinski reflex is to help the newborn baby to gain traction with his feet in order to crawl.

How Smart is your baby pp.51

Celem odruchu Babińskiego jest pomoc noworodkowi w uzyskaniu odpowiedniej przyczepności do podłoża tak, aby dziecko mogło pełzać.

Leżący na brzuszku berbeć dzięki odwodzeniu paluszków może użyć stopy aby się odepchnąć od podłoża i tym samym posunąć do przodu. Tak więc noworodek bez odruchu Babińskiego na wstępie ma przeszkodę, która utrudni mu naukę pełzania. Odruch ten zanika, bo zdecydowanie przeszkadzałby w chodzeniu.

Ciekawostką jest fakt iż odruch ten opisał dr. Józef Babiński – francuski neurolog polskiego pochodzenia.

Pozostało jedynie dodać, że wyniki naszych ewaluacji zaznaczamy na Profilu Rozwojowym. Ważne jest to, że Doskonały zaznaczamy jedynie w przypadku kiedy obie stopy działają poprawnie. Podobnie oczy. Jeśli zaburzenie występuje choćby w jednej ze stóp to oceniamy ten element jako functional. Po ocenie nasz profil dla zdrowego dziecka będzie wyglądał tak:

Teraz możemy przejść do sprawdzania drugiej części profilu ale zanim o tym kilka ważnych linków.

Doman International prowadzi kursy podczas których uczy rodziców jak oceniać swoje własne dzieci i jak wspierać ich rozwój. Szkolenia są polecane szczególnie rodzicom dzieci z uszkodzeniem mózgu ale i rodzice zdrowych dzieci skorzystają na informacjach zawartch w takim kursie. Od roku są prowadzone kursy online, póki co jedynie po agielsku, ale Doman International rozważa otwarcie kursów w innych językach w tym w języku polskim. Kursy stacjonarne są również prowadzone po angielsku ale istnieje możliwość zamówienia tłumacza. W między czasie o szczegóły można pytać Spencera Domana podczas jego cosobotnich spotkań online. Spencer zawsze zbiera pytania i napewno będzie w stanie podpowiedzieć jak przejść poszczególne kroki w ewaluacji ale również i odpowiedzieć na inne kwestie lub pokierować do odpowiedniej osoby.

Spencera można śledzić na jego Facebooku oraz Instagramie.

Facebook Doman International

Oficjalna strona Doman International

Zapisu na Soboty ze Spencerem poprzez Zoom można zrobić tutaj.